Kesici dişlerin aşınma yüzeylerinin, şekli yaş ilerledikçe değişmektedir.
Aşınma Yüzeyinin Şekli
Kesici dişlerin aşınma yüzeylerinin, şekli yaş ilerledikçe değişmektedir. Genç atlarda enine (dar) oval, daha sonra oval; daha yaşlı atlarda yuvarlak, üçgen (eşkenar) ve ters oval (ikizkenar üçgen) ya da derinliğine oval gömülmüştür.
Arpacık Çukurluğu
Kesici dişlerin aşınma yüzeylerinde bulunan ve bir arpa tanesi şeklinde olan bir çukurluktur. Arpacık çukurluğu
kesici süt dişlerinde; dişin aşınma yüzeyinin ortasında, kesici kalıcı dişlerde ise diş yüzeyinin biraz arka tarafındadır. Arpacık çukurları diş aşındıkça her sene biraz daha küçülür, bir deyiş ile; dişler aşınır. Arpacık çukurları ilk çıkan dişlerde, yani ön kesicilerde; diğerlerine göre daha önce silinir. Kalıcı alt kesici dişlerde Arpacık çukurlarının derinliği 6mm, üst kesicilerde 12mm kadardır. Alt kalıcı kesicilerde Arpacık çukurluğu her sene ortalama 2mm
aşındığından, bir kalıcı kesici dişte Arpacık çukurluğu, bu diş çıktıktan 3 sene sonra silinir. Kalıcı kesici diş çıktıktan bir sene sonra Arpacık çukurluğunun derinliği 4mm’ye, 2 sene sonra 2mm’ye ve 3 sene sonra da tamamen ortadan kalkar yani silinir. Yaş tayininde, üst kesicilerdeki Arpacık çukurluğu muntazam bir aşınma bir
aşınma göstermediğinden kullanılamaz.
İç Mine
Kesici kalıcı dişlerin aşınma yüzlerinde, Arpacık çukurluğu tamamen silindikten sonra Arpacık çukurluğunun yerinde görülen; önce oval, yaş ilerleyip aşınma arttıkça yuvarlaklaşan, en sonunda nokta haline dönüşerek kaybolan, sedef renginde, Arpacık çukurluğunu içten kaplayan mina tabakasının devamıdır. Bir kalıcı
kesici dişte iç mine, Arpacık çukurluğunun silinmesinden itibaren yedi sene sonra kaybolur.
Diş Yıldızı
Kesici kalıcı dişlerin diş boşluğunun zamanla ve yavaş yavaş fildişi ile dolması, küçülüp kısalması ve sonrada kaybolması ile boşluk yerinde meydana gelen, dişlerin aşınması ile iç minanın önünde, kalın bir çizgi halinde beliren esmer bir lekedir. Yaş ilerledikçe bu çizgi kısalır ve kalınlaşır, daha sonra ovalleşir ve yuvarlaklaşır sonra da kare şeklini alır.
Kırlangıç Kuyruğu
Yaş ilerledikçe dişlerin aşınması sonucu diş taçlarının daralması ve bu daralmanın alt kalıcı kesicilerde daha fazla olması nedeni ile, alt son kalıcı kesici dişlerin aşınma yüzleri üst son kalıcı kesicilerin aşınma yüzlerini tamamen örtmezler. Bunun sonucu, üst son kalıcı kesicilerin diş kenarları aşınmaz. Aşınmayan bu kısım bir çengel gibi hafifçe aşağıya doğru uzanır. Bu uzantıya “Kırlangıç Kuyruğu” adı verilir. Meydana gelen Kırlangıç kuyruğu zamanla aşınır, bir süre sonra tekrar meydana gelir.
Diş Oluğu (Galvayne Oluğu)
Onuncu yaştan sonra üst son kesicilerde, dişin Labiel (dudak) yüzünde dişeti dibinden belirmeye başlayan, zamanla uzayıp diş boyuna erişen, daha sonra diş eti dibinden başlamak üzere yavaş yavaş kaybolan bir oluktur.
Diş Açısı
Genç atlarda kesici dişlerin birbirlerine karşı durumları dikeydir. Diğer bir deyiş ile üst ve alt kesici dişler arasındaki açı takriben 180° dir. At yaşlandıkça, kesici dişlerin birbirlerine karşı yaptıkları açı yavaş yavaş daralmaya başlar. Bu
nedenle yaşlı atlarda ağız, dar ve uzun görülür.
At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.
YORUMLAR