1960 Sonrası Dönemde Türk Biniciliğinin Gelişimi

1. 1960 Sonrası Durgunluk Dönemi (1960–1964)

• 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi sonrası birçok süvari subayının emekliye sevk edilmesi,

• Orduda Süvari sınıfının kaldırılması,

• Avrupa basınında Türkiye’de “at vebası” görüldüğüne dair haberlerin yayılması,

• Türk at ve binicilerinin Avrupa ülkelerine kabul edilmemesi, yabancı sporcuların Türkiye’ye gelememesi.

Bu gelişmeler, Türkiye’nin uluslararası binicilik arenasındaki görünürlüğünü ciddi biçimde azaltmış ve olimpik hedeflerden uzaklaşmasına yol açmıştır. Ancak aynı dönemde önemli bir dönüşüm yaşanmıştır: Emekliye ayrılan süvari subaylarının sivil kulüplerde antrenörlük yapmaya başlaması, biniciliğin sivil tabana yayılmasını sağlamıştır. Böylece spor, askerî kimlikten sıyrılarak toplumsal bir spor niteliği kazanmaya başlamıştır. Bu dönemde yetişen milli biniciler arasında Kemal Öncü, Edward Sarıçoban, Engin Mirel, Asil Doktoroğlu, Celal Barlas, Levin Okçuoğlu, Kerami Şimşek, Melahat Aksel ve Tunç Çapa gibi önemli isimler yer almaktadır.

2. 1964–1969: Sivil Biniciliğin Yükselişi ve Uluslararası Açılım

1964 yılında Ankara’da düzenlenen I. Ankara Uluslararası Engel Atlama Yarışmaları’nda yalnızca Lübnan’ın katılımı olmasına rağmen Türk sivil binicileri önemli başarılar elde etmiştir. Kemal Öncü iki birincilik, Edward Sarıçoban ise bir birincilik ve bir ikincilik kazanmıştır.

Aynı yıl milli ekip İtalya’da Napoli ve Roma’da düzenlenen uluslararası yarışmalara katılmıştır. “Milletler Mükâfatı” yarışmasında dokuz takım arasından yedinci olunmuştur. Bu sonuç beklentileri tam karşılamasa da uluslararası sahneye yeniden dönüş açısından önemlidir.

1965’ten itibaren asker binicilerin uluslararası organizasyonlara daha az katıldığı, sivil binicilerin ön plana çıktığı görülmektedir. Nitekim 18 Eylül 1965 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde Federasyon Başkanı Saim Polatkan “Bu iş artık sivillerin eline geçiyor.” Bu ifade, Türk biniciliğinde yapısal dönüşümün açık bir göstergesidir.

1966 yılında Bulgaristan’ın Rusçuk ve Şumnu şehirlerinde düzenlenen yarışmalarda Türk ekibi takım birinciliği kazanmış; Kemal Öncü, Engin Mirel ve Edward Sarıçoban ferdi birincilikler elde etmiştir.

1967’de Yugoslavya Velden Turnuvası’nda Levin Okçuoğlu “En İyi Yabancı Binici” seçilmiştir. Bu başarı, Türk biniciliğinin Avrupa’da yeniden dikkat çekmeye başladığını göstermektedir.

3. 1968 Viyana Başarısı: Uluslararası Yankı

1 Aralık 1968 tarihli Cumhuriyet Gazetesi, İbrahim Murat’ın 1967 dünya şampiyonu Hermann Winkler’i geçtiğini yazmıştır.

Avusturya basını Türk binicilerini “Şeytan Biniciler” olarak nitelendirmiş, “Türkler Viyana Kapılarında” başlıkları atılmıştır. 12.000 seyircinin ayakta alkışladığı ifade edilmiştir. Bu başarı, Türk biniciliğinin Avrupa’da yeniden saygınlık kazandığının göstergesi olmuştur.

4. Balkan Şampiyonaları Dönemi (1968–1978)

1968’den itibaren Balkan Şampiyonaları Türk biniciliğinin temel hedef organizasyonu hâline gelmiştir. Engel atlama, at terbiyesi ve üç günlük yarışma branşlarında 3–5 ülkenin katılımıyla düzenlenen bu organizasyonlarda Türkiye çok sayıda takım ve bireysel şampiyonluk kazanmıştır. Ancak Balkanlar bir basamak olmaktan çıkmış, giderek nihai hedef hâline gelmiştir. Bu durum, olimpik vizyonun daralmasına neden olmuştur.

5. 1978: Süvari Yarışma Grubu’nun Kapatılması

Bu kararın sonuçları:

• Milli takım yetiştirme sisteminin dağılması,

• Sporcu sürekliliğinin bozulması,

• Olimpik hedeflerin zayıflaması,

• Avrupa merkezli yarışmalardan uzaklaşma.

Bu gelişme, 1960 sonrası sürecin en kritik kırılma noktalarından biri olarak değerlendirilir.

6. Kurumsal Yeniden Yapılanma (1984–1996)

05 Ekim 1984’te Muhafız Alayı Süvari Birliği’nin adı değiştirilerek
Kara Kuvvetleri Atlı Spor Eğitim Merkezi kurulmuştur.

1996 yılında merkez yeniden yapılandırılmış ve:

• Öğretim Başkanlığı kurulmuş,

• Ar-Ge, Plan-Program ve Ölçme-Değerlendirme birimleri oluşturulmuş,

• Branşlaşmaya gidilerek At Terbiyesi, Engel Atlama ve Üç Günlük Yarışma bölümleri ayrılmıştır.

Bu yapılanma, Türk biniciliğinde bilimsel altyapının güçlendirilmesi açısından önemlidir.

1960 sonrası Türk biniciliği üç temel evreden geçmiştir:

1. Askerî merkezli yapıdan sivil tabana geçiş (1960–1965)

2. Uluslararası yeniden görünürlük ve Balkan merkezli dönem (1966–1978)

3. Kurumsal yeniden yapılanma ve olimpik hedef arayışı (1984 sonrası)

Ancak 1960 Roma Olimpiyatları, Türkiye’nin binicilik branşında katıldığı son olimpiyat olarak kalmıştır. 1931’de Atatürk’ün ortaya koyduğu “Balkanlara sıkışıp kalınmamalı, hedef Avrupa ve Dünya olmalıdır” vizyonu 1960 sonrası dönemde büyük ölçüde zayıflamıştır. Buna rağmen 1968 Viyana başarısı ve 1996 sonrası kurumsal yeniden yapılanma, Türk biniciliğinin potansiyelini ve yeniden yükselme kapasitesini göstermektedir.

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.