At Neden Benden Uzaklaşıyor veya Kaçıyor?

Bir atın sizden uzaklaşması “beni sevmiyor” veya “bana güvenmiyor” anlamına gelmez. At, av hayvanı olduğu için kendisini tehdit altında hissettiğinde doğal olarak mesafeyi artırma, kaçınma veya kaçma davranışı gösterebilir. En önemli soru şudur:

At benden neden uzaklaşıyor?

Bunun cevabı genellikle korku, geçmiş deneyim, beden dili, ağrı, yanlış yaklaşım veya öğrenilmiş davranış başlıklarından birinde bulunur.

Sizden korkuyor olabilir

At daha önce insanlardan:

• Bağırma,
• Sert müdahale,
• Dövülme,
• Ani hareket,
• Zorla yakalama,
• Yanlış eğitim gibi olumsuz deneyimler yaşadıysa, yeni bir insanı da başlangıçta tehdit olarak değerlendirebilir. Bu durumda atın kaçması inat değil, kendini koruma davranışıdır.

Size yaklaşmanın sonucunu olumsuz öğrenmiş olabilir

Bu çok sık görülen bir durumdur. At, insan kendisine yaklaştığında sürekli: yaklaşma → yakalanma → eyerlenme → yoğun çalışma

yaşıyorsa zamanla insanın gelişini “çalışma başlayacak” şeklinde öğrenebilir. Sonuçta padokta sizi görünce uzaklaşabilir. Bu durumda sorun çoğu zaman atın tembel olması değil, insanın yaklaşmasını belirli bir sonuçla ilişkilendirmesidir.

Beden diliniz at için tehdit oluşturuyor olabilir

İnsan açısından normal görünen bazı hareketler at için baskı anlamına gelebilir.

Örneğin:

• Hızlı üzerine yürümek
• Doğrudan gözlerinin üzerine gitmek
• Kolları geniş açmak
• Bağırmak
• İpi sertçe çekmek
• Başının üzerine ani hareket yapmak
• Köşeye sıkıştırmak atı uzaklaşmaya teşvik edebilir.

Yanlış yerden yaklaşıyor olabilirsiniz

Ata mümkün olduğunca sakin, kontrollü ve onun sizi fark edebileceği şekilde yaklaşmak gerekir. Özellikle doğrudan arka taraftan yaklaşmak tehlikelidir. Atın görüş alanı ve kör noktaları dikkate alınmalıdır.

Daha önce yakalanmakla ilgili kötü deneyim yaşamış olabilir

Bazı atlar özellikle padokta yakalanmaya direnç gösterir. Siz yaklaştığınızda: “Birazdan yular takılacak.” şeklinde öğrenilmiş bir beklenti oluşmuş olabilir. At sizden uzaklaşır → siz peşinden gidersiniz → at tekrar uzaklaşır. Bu davranış zamanla bir kaçma kovalamaca döngüsüne dönüşebilir.

Atın ağrısı olabilir

Özellikle daha önce size yaklaşan bir at aniden uzaklaşmaya başladıysa bunu ciddiye almak gerekir.

Şunlar kontrol edilmelidir:

• Eyer uygunluğu
• Sırt ve bel bölgesi
• Tırnaklar
• Dişler
• Ağız ve gem kullanımı
• Kas-iskelet sistemi
• Yeni başlayan başka sağlık sorunları

Davranış değişikliği bazen sağlık probleminin ilk belirtisidir.

Çevreden korkuyor olabilir

At aslında sizden değil, bulunduğunuz ortamdan kaçıyor olabilir.

Örneğin:

• Gürültü
• Traktör
• Naylon
• Şemsiye
• Rüzgâr
• Yeni ekipman
• Köpek
• Kalabalık
• Diğer atların hareketleri kaçış davranışını tetikleyebilir. Bu nedenle “at benden kaçtı” demeden önce neyin meydana geldiğini birkaç saniye geriye dönerek değerlendirmek gerekir.

Sizi kontrol etmeyi öğrenmiş olabilir

Bazı durumlarda at korktuğu için değil, kaçmanın işe yaradığını öğrendiği için uzaklaşabilir. Örneğin: Binici yaklaşır → at kaçar → binici vazgeçer oluyorsa at açısından kaçmak başarılı bir strateji haline gelir. Burada çözüm kovalamak değil, yakalama sürecini yeniden yapılandırmaktır.

At sizden kaçıyorsa ne yapmalısınız?

Peşinden koşmayın.

Bunun yerine:

1. Sakinleşin.
2. Atın size olan mesafesini koruyun.
3. Doğrudan üzerine yürümek yerine hafifçe yan açıyla yaklaşın.
4. Atın size bakmasına ve sizi değerlendirmesine izin verin.
5. Yaklaşma sırasında gerilirse durun veya mesafeyi biraz artırın.
6. Sakinleştiğinde tekrar yavaşça yaklaşın.
7. Yaklaştığında hemen yakalayıp çalışmaya götürmek yerine bazen kısa ve olumlu bir etkileşim oluşturun.
8. Bu süreci farklı günlerde tekrarlayın.

Yapılmaması gerekenler

• Atı padokta uzun süre kovalamak
• Bağırmak
• İple vurmak
• Köşeye sıkıştırmak
• Korkutarak yakalamak
• Kaçtığı için cezalandırmak
• Ani hareketlerle üzerine gitmek

Bunlar atın “insan yaklaşırsa uzaklaşmalıyım” şeklindeki öğrenmesini güçlendirebilir.

Çok önemli bir ayrım

Atın sizden uzaklaşması ile sizden korkarak kaçması aynı şey değildir.

En önemli nokta: Atın sizden kaçmasını yalnızca “itaat problemi” olarak görmeyin. Önce korku → ağrı → çevresel neden → geçmiş deneyim → öğrenilmiş davranış sırasıyla değerlendirmek daha doğru bir yaklaşımdır. İyi bir binici, atın kaçmasını engelleyen kişi değil; atın neden kaçtığını anlayıp kaçmaya ihtiyaç duymayacağı bir iletişim kuran kişidir.

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.