At Neden Ürker?

Atın ürkmesi, çoğu zaman doğal bir hayatta kalma tepkisidir. Atlar av hayvanı oldukları için çevredeki ani veya bilinmeyen bir uyaranı potansiyel tehdit olarak algıladıklarında çok hızlı tepki verebilirler. Önemli olan, ürken ata “inatçı” veya “huysuz” demeden önce neyin tetiklediğini anlamaktır.

Ani ve beklenmedik hareketler

Atlar hareketleri çok hızlı fark edebilir.

Örneğin:

• Açılan şemsiye
• Uçuşan poşet
• Aniden koşan çocuk
• Düşen bir eşya
• Hızlı el hareketi
• Bir aracın aniden yanından geçmesi atın sıçramasına veya kaçmasına neden olabilir.

Tanımadığı nesneler

Atlar yeni nesnelere karşı temkinli olabilir.

Örneğin daha önce görmediği:

• Traktör
• Bisiklet
• Balon
• Naylon
• Bayrak
• Süpürge
• Yeni bir engel
• Farklı renkte veya şekilde bir ekipman ata tehdit gibi görünebilir. Bu nedenle “Bana göre normal, at neden korkuyor?” yaklaşımı doğru değildir. Atın görsel dünyası ve hareket algısı insandan farklıdır.

Ani sesler

Atların işitme duyusu oldukça gelişmiştir.

• Gök gürültüsü
• Havai fişek
• Motor sesi
• Metal çarpması
• Bağırma
• Köpek havlaması
• Ani düdük sesi ürkme davranışını tetikleyebilir. Özellikle sesin kaynağını göremiyorsa atın verdiği tepki daha güçlü olabilir.

Görüş alanındaki değişiklikler

Atların gözlerinin başın iki yanında bulunması geniş bir görüş alanı sağlar; ancak bazı bölgelerde kör noktaları vardır.

Bu nedenle binici veya başka bir nesne beklenmedik bir noktadan aniden ortaya çıktığında at ürkebilir.

Örneğin atın hemen arkasından çıkmak veya yanına çok hızlı yaklaşmak tehlikelidir.

Rüzgâr ve hareket eden nesneler

Rüzgâr, atların çevresindeki birçok nesneyi aynı anda hareket ettirir. Ağaçların sallanması, brandaların uçuşması, çitlerin hareket etmesi veya kuru yaprakların savrulması bazı atlarda ciddi dikkat ve ürkme davranışı oluşturabilir. Bu nedenle rüzgârlı havalarda daha önce sakin olan bir atın daha tetikte olması şaşırtıcı değildir.

Diğer atların davranışı

Atlar sosyal hayvanlardır ve diğer atların tepkilerinden etkilenebilirler. Bir at aniden ürkerse yakındaki başka bir at da: “Bir tehlike var.”

şeklinde tepki verebilir. Buna bazen sürü etkisi denebilir.

Kötü geçmiş deneyimler

Atlar belirli olayları olumsuz deneyimlerle ilişkilendirebilir.

Örneğin daha önce:

• Bir araçtan korkmuşsa,
• Bir yerde kaymışsa,
• Bir engelde düşmüşse,
• Şiddetli bir sesle karşılaşmışsa, benzer bir ortamla karşılaştığında yeniden ürkebilir. Bu durumda atın tepkisi sadece o anki nesneyle değil, geçmiş deneyimiyle de ilişkili olabilir.

Binicinin gerginliği

Çok önemli bir konu.

Binici korktuğunda:

• Dizginleri istemsizce sertleştirebilir,
• Bacaklarını sıkabilir,
• Nefesini tutabilir,
• Vücudunu kasabilir,
• Dengesini değiştirebilir.

At da bu değişiklikleri hissedebilir. Böylece: At ürker → binici gerilir → at binicinin gerildiğini hisseder → daha fazla gerilir

şeklinde bir döngü oluşabilir. Bu nedenle binicinin sakinliği, ürkme sırasında çok değerlidir.

Ağrı veya fiziksel rahatsızlık

Her ürkme davranışı psikolojik değildir.

Atın:

• Görme problemi,
• Kulak problemi,
• Diş problemi,
• Sırt ağrısı,
• Uygunsuz eyer,
• Tırnak/ayak problemi,
• Kas-iskelet ağrısı varsa normalde tolere ettiği uyaranlara karşı daha hassas hale gelebilir. Özellikle ürkme davranışı aniden başladıysa, sağlık ve ekipman yönünden değerlendirme yapılmalıdır.

At ürktüğünde ne yapmalıyız?

En büyük hata paniklemektir.

At ürktüğünde:

Bağırmayın.
Atı cezalandırmayın.
Dizginleri aniden ve sert şekilde çekmeyin.
Korktuğu nesneye zorla yaklaştırmayın.

Bunun yerine: Sakin kal → güvenli mesafeyi koru → atın dikkatini yeniden sana yönlendir → küçük adımlarla ilerle. Atın korktuğu nesneyi bir anda üzerine götürmek yerine, nesneye uzaktan bakmasına izin vermek, sakin kaldığında mesafeyi kademeli olarak azaltmak daha uygun bir eğitim yaklaşımıdır.

Çok önemli bir ayrım

Ürkmek ile korkmak aynı şey değildir. At bir anda sıçrayabilir; ancak birkaç saniye içinde yeniden sakinleşebilir. Bu normal bir irkilme tepkisi olabilir. Buna karşılık: ürküyor → kaçıyor → uzun süre sakinleşemiyor → tekrar tekrar aynı tepkiyi veriyor ise daha güçlü bir korku veya stres söz konusu olabilir.

Binici için temel kural

Atın ürkmesini tamamen engellemeye çalışmak yerine, ürktüğünde yeniden sakinleşmesini ve binicisine dönebilmesini öğretmek daha doğru bir hedeftir. İyi eğitilmiş at hiç ürkmeyen at değildir; ürktüğünde kontrolünü yeniden kazanabilen ve binicisiyle iletişimini sürdürebilen attır.

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.