Doğum yapan her kısrak, doğum sonrasındaki yaklaşık dokuzuncu günden itibaren kızgınlık gösterir.
At üretimi ve çiftleşmede kısraklarda kızgınlık; olgunlaşmış yumurtanın yumurtalıktan çıkmasıdır. Doğal veya yapay olsun, döllenmenin başarısı, işlemin yumurta çatlamasından çok kısa bir süre önce gerçekleşmesine bağlıdır. En uygun tohumlama zamanı, uzman ve deneyimli bir veteriner hekim tarafından yumurta kontrolü yapılarak belirlenebilir. Kızgınlığın dışsal belirtileri; kısrak cinsel organında sıkça tekrarlanan akıntılar, sık sık yapılan idrar çıkışı, vulva dudaklarının sıkça açılıp kapanması ve parlak bir hal alması, genel bir huzursuzluk ve cinsel ilişki isteğinin artmasıdır. Ancak her kısrak, her kızgınlık döneminde bu belirtileri çok açık bir şekilde göstermeyebilir. Bu nedenle bu dönemlerde kesinlikle ve sık sık aygır denemelerinin yapılması önemlidir. Kızgınlık genellikle üç ila dokuz gün arasında sürer ve bazen on dört güne kadar uzayabilir. Yumurta çatlaması genellikle kızgınlık döneminin sonlarına doğru meydana gelir. Uzun kızgınlık dönemleri genellikle yılın başlarında görülür. Kısa kızgınlık dönemlerinde kısrak daha kolay gebe kalır. Sağlıklı bir aygırın taze sperması sulandırılmış şekilde yirmi dört ila kırk sekiz saat arasında canlılığını koruyabilir. Kızgınlık dönemindeki kısraklar; veteriner hekim kontrolünde yumurta çatlaması en yakın zamanda gerçekleşebilmesi için kızgınlık devresinin üçüncü ila beşinci günlerinden başlayarak kızgınlığın bitimine kadar tohumlanmalıdır.
Genellikle doğum yapan her kısrak, doğum sonrasındaki yaklaşık dokuzuncu günden itibaren kızgınlık gösterir. Bu duruma tay kızgınlığı da denir. Her kısrak, tay kızgınlığı sırasında yeniden tohumlanabilir. Kısraklara tay kızgınlığı sırasında mı yoksa bir sonraki kızgınlık döneminde mi tohumlama yapılacağına karar vermede belirleyici faktör, doğacak tayın hangi ayda doğacağı ve uygulanan aşım planlamasıdır.
At Bilimleri Dergisi Köşe Yazarı
YORUMLAR