Atın Vücudu

Atın vücudu baş, boyun, gövde, kuyruk ve bacaklardan oluşur. Baş, atın en önemli bölgesidir. Boyunla birlikte atın hareketini dengeleyen ve düzene koyan, aynı zamanda onun karakteri, asaleti, gücü ve yetenekleri hakkında bilgi veren yüz hatlarını içerir. Ayrıca başın önemli organları da burada bulunur.

Başı oluşturan kısımları aşağıda belirtilebilir:

• Tepe: Başın iki kulak arasında bulunan ve kakülle yeleyi sınırlayan sivri kısmıdır. Tepe üzerinde sivri ve alnın üst kısmını örten kakül kılları bulunur. Kaküller, atı güneş çarpmalarından korur ve aynı zamanda gözleri şiddetli güneş ışıklarından ve sineklerden korur.
• Alın: Başın ön tarafında bulunan ve şakaklar ile gözler arasında yer alan kısımdır. Burun üstüyle burun ucu arasındaki bölge olan alın, önemli organların bulunduğu bir alandır.
• Burun: Burun ucu, burun delikleri arasında bulunur ve üst dudakla birlikte hareket edebilen bir kısımdır. Derisi ince olan burun ucu üzerinde az miktarda sert ve uzun duygu kılları bulunur.
• Burun Delikleri: Burun boşluğunun dış dünyaya açılan pencereleridir. Atlar sadece burundan nefes alabilir, ağızdan nefes alamazlar.
• Dudaklar: Ağzın ön tarafını kaplayan alt ve üst dudaklar, atların yemek yemesi, içmesi ve dokunma hissi için önemlidir. Üst dudaklar ince ve yapışık bir deriyle kaplıdır ve üzerinde ince ve kısa kılların yanı sıra sert ve uzun duygu kılları bulunur. Dudakların iç yüzleri ağız zarıyla kaplıdır ve altında tükrük bezleri bulunur.
• Dişler: Erkek atların 40, dişilerin 36 dişi bulunur. Her çenede altı kesici diş, toplamda 12 ezici diş ve azı yeri olarak adlandırılan dişler bulunur.
• Dil: Ağız boşluğunda bulunan ve arka kısmı diğer organlara bitişik, ön kısmı ise serbest olan bir uzuvdur.
• Damak: Ağız boşluğunun tavanını oluşturan ve kalın bir zarla kaplı olan kısımdır. Damak altında zengin bir kan damar ağı bulunur.
• Sakal: İki çene kemiğinin birleştiği yerde bulunan ve oynak bir deri parçasıyla kaplı olan bölgedir. Sakal, suluk zincirine dayanak sağlar.
• Çene Altı Çukuru: Başın altında bulunan ve ganaşlarla, boğazla ve sakalla çevrili olan bir boşluktur. Ganaşlar, çene altı çukurunu çevreleyen kısımlardır.
• Kulaklar: İşitme sisteminin dışarıdan görünen kısmıdır. Kulakların iç derisi üzerinde havadaki tozları ve yabancı maddeleri süzen ince uzun kıllar bulunur.
• Gözler: Göz kapaklarıyla birlikte atın dış etkilerden korunan göz yuvarlaklarının ön kısmını oluşturur. Gözler, göz yuvarlaklarının ön kısmı ile kapaklarından oluşur ve göz kapaklarındaki kirpikler gözleri dış etkilerden korur. Şakaklar ise göz, kulak, yanak ve alın arasında bulunan kısımlardır.

Atın boynu, başını kendi üzerinde tutan ve atın yürüyüşünü sağlayan bir bölümdür. Boynun serbest hareketi ağırlık merkezini dengelemeye yardımcı olur ve bedenin ağırlığını ve geriden gelen itici kuvveti ön bacaklara uygun olarak dağıtır. Boynun şekli bir taraftan diğer tarafa doğru yassıdır ve gövdeye bağlanan arka tarafı, kafaya bağlanan ön tarafından daha geniş bir yapıya sahiptir. Boynun üstü yele kıllarıyla kaplıdır ve her iki tarafında şah damarı oluğu bulunur.

Atın gövdesinde bulunan bölümleri sıralayabilirim:

Cidago: Boyun ile sırtın arasında, küreklerin üstünde ve tam orta çizgide bulunan yüksekçe bölgedir.

Sırt: Cidagonun bittiği yerden son kaburga kemiğinin bağlandığı sırt zincir kemiğine kadar olan bölgedir.

Bel: Boş böğürlerin üstünde sırt ile sağrı arasındaki kısımdır. Bu kısım geriden gelen itici gücü öne aktarır.

Sağrı: Esas iskeletini kuyruk sokumu ve bir kısım kuyruk kemikleriyle leğen kemiği teşkil eder. Üzerinde muhtelif vazifeler gören kuvvetli adeleler bulunur.

Kalça: Leğen kemiğinin dış açısı çıkıntılı ve yalnız deriyle örtülüdür. Her iki tarafta boş böğürlerin üstündeki çıkıntılardan oluşan bölgedir.

Göğüs: Önden bakıldığı zaman boynun altında ve iki omuz başı arasındaki yerdir. Atın göğsünde bulunur.

Koltuklar: Ön bacakların arasında ve bacakların gövde ile birleştiği ince, gevşek ve kıvrık derili yerdir. Ön bacaklar arasındaki açıklığa koltuklar arası denir.

Kolan Yatağı: Kolanların ön bacaklar arkasından geçtiği yerdir.

Sadır: Atın her iki tarafında kürek kemiklerinin kapattığı bölgeden arta kalan kaburga veya eğe kemikleri bölgesidir. Ortalama 13 eğe kemiği bu bölgede, diğer 5 eğe kemiği küreklerin altındadır.

Karın: Aşağıda kolan yatağından sonra geriye ve yanlarda kaburgalarla boş böğürlere doğru uzanan önden arkaya ve bir taraftan diğer tarafa yuvarlak bir bölgedir. Böğürlerin sağda ve solda olduğu bir karın parçasıdır, yukarıdan bel, arkadan kalçalar, önden ise son eğe kemikleri tarafından çevrelenmiştir.

Apış Arası: Kuyruğun altında ve apışın üzerinde bulunan bölgedir. Dişi atlarda üreme ve işeme organının dıştan görünen yerine ferç denir.

Hayalar: Erkek üreme organlarının spermi üreten ve dışarıda kalan kısmıdır. Aygırlarda makattan hayalara kadar, kısraklarda makattan memelere kadar olan yere apış arası denir.

Kamış: Erkek atların çiftleşme ve işeme organıdır. Hayaların ön tarafında ve çav denilen kıvrık bir derinin içinde ve ortasında serbest olarak bulunur. Dişi atlarda ise bu bölgede iki çıkıntıdan oluşan memeler bulunur.

Kuyruk: Sağrıdan geriye doğru uzanmış olan kuyruk, üzerindeki sık ve uzun kıllarla birlikte atın genel görünümünde önemli bir yere sahiptir.

Bacaklar:

Ön bacakların bölümleri:

Omuz: Gövdenin başlangıcında bulunur ve ana iskeletini kürek kemiği oluşturur. Üzerini birçok kasın örtmesiyle omuzun dış görünüşü ortaya çıkar.

Pazu: Pazunun ana iskeletini pazu kemiği oluşturur. Bunun üzerine birçok kasla örtülerek pazu oluşur.

Kol: Pazudan sonra gelen ve esas iskeletini birbirine yapışık kol kemiği ile dirsek kemiği teşkil eden bir bölgedir.

Kestaneler: Kolların iç yüzünden üçte iki oranında aşağıda ve arka kenara yakın yerlerinde bulunan boynuz veya tırnak yapısında, badem büyüklüğünde sert cisimlerdir.

Dirsekler: Pazu ve kolun yaptığı oynağı çevreleyen çıkıntılı bölgedir.

Dizler: Ön bacakların kol ile incikler arasında önemli bir bölgedir ve oynak haldedir.

Ön incikler: Dizlerden sonra ve topuklara kadar devam eden bacağın alt kısımlarıdır. Arkadan ve yanlardan yapışık üç kemikten oluşurlar. Ayakları uzatıcı lif dokularıyla ön tarafta, ayakları büzücü lif dokularıyla da arka tarafta topuğu askıda tutan bağlar vardır. İnciklerin arka kısmında ve boydan boya tendon bölgesi bulunur.

Ön topuklar: Ön inciklerden sonra gelen yumurta yuvarlağı şeklindeki kısımlardır. Geri kısmında mahmuz denilen tırnak yapısında bir cisim ve bunları örten saçak denilen bir kıl demeti bulunur. Bu saçaklara topuk kılları denir.

Bukağılıklar: Topuktan sonra gelen önden arkaya doğru hafifçe yassı ve ortası boğukça kısımlardır. Aşağıdan tırnağın zıhı ile sınırlanmış olup arka tarafı saçakla örtülüdür.

Zıh: Bukağılığın tırnak üzerine taşar gibi duran alt kısmıdır, buna taç da denir. Temelini ikinci parmak kemiği olan taç kemiği ile ayak kıkırdaklarının üst kenarı oluşturur.

Tırnaklar: Dış görünüşleri bakımından tırnaklar vücutla uyumlu büyüklükte, siyah veya gri renkte, çabuk kırılmayacak veya ezilmeyecek sertlikte, parlak, çatlaksız ve çöküntüsüz olmalıdır.

Arka bacakların bölümleri:

Oyluklar: Ön bacaklardaki pazu bölgesine karşılık gelir. Oyluklar, sağrının hemen altında bir taraftan kaynak, diğer taraftan boş böğürlerle semanenin sınırladığı bölgelerdir. Ön kenarları böğürlerden gelen deri ile örtülüdür.

Kaynaklar: Oylukların arka kenarlarıdır. Kuyruğun başlangıcından aşık eklemleri kirişlerinin kendilerini gösterdikleri noktalara kadar devam eder.

Semane (arka diz kapakları): Oyluk ve baldır kemiklerinin yaptığı oynakların dıştan görünen kısımlarıdır. Karın altına ve yan taraflarına rastlarlar.

Baldırlar: Temelini kaval kemiğinin kurduğu bölgelerdir. Ön bacaklarda kollara karşılık gelir.

Hanep (ökçe): İnsanların ayak bileklerinin karşılığı olan bölgelerin temelini kaval ve arka incik kemiklerinin karşılıklı uçlarıyla bunların arasında iki sıra üzerine tertiplenmiş kemikler oluşturur. Bu bölgelerin iç yüzlerinin alt kısımlarında önlerde olduğu gibi birer küçük kestane bulunur.

Arka incikler, arka bukağılıklar, arka topuklar, arka tırnaklar, arka zıh: Ön bacaklardaki aynı özelliklere sahiptirler.

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.