Hippoterapi Tarihçesi

“Terapi”, Fransızca kökenli bir kelime (therapic) ‘dir ve tedavi anlamına gelir (TDK sözlüğü). Hippoterapi sözcüğü araştırıldığında karşımıza “Hippotherapy” Yunancada “at” anlamına gelen “hippo” sözcüğü ile “therapy” sözcüğünün birleştirilmesi sonucunda sözcük oluşmuştur. Atlarla insanların sağlık boyutu ile buluşturulması ve uygulanması ilk olarak M.Ö. 460 – 370 yıllarında Yunanlı Hippocrates tarafından “Natural Exercises (Doğal Egzersizler)” adı altında uygulandığı bilinmektedir. 1569 yılında yayınlanan İtalyan Hieronymus Mercurialis (Geronimo Mercuriali)’in yazdığı “The Art of Gymnastics (Jimnastik Sanatı)” adlı kitapta hippoterapiden bahsedilmektedir. 1780 yılında Fransa’da Joseph Clément Tissot (1747-1826) “Medical and Surgical Gymnastics (Medikal ve Cerrahi Jimnastik)” adlı kitabında at binmenin faydalarından ve insan üzerinde olumlu etkileri olduğuna dair bilgiler verilmektedir. Hippoterapi uygulamalarında Almanya’nın ve İsviçre’nin 1940’lı yıllarında ilk kez tanıştığı ve tedavi seanslarına başladığı bilinmektedir. İngiliz terapistler 1950’lerde hippoterapi alanında engelliler için uygulanabilecek bir terapi yöntemi olduğunu keşfettiler. Avrupa’da hippoterapi merkezleri 1952 yılından itibaren açılmaya başlamış olup 1960’lı yıllarda Kanada ve Amerika’da giderek yaygınlaşma devam etmiştir. Yaygınlaşma aşamasında Almanya, Avustralya ve İsviçre ülkeleri hippoterapi alanında uygulama seanslarının faydalarını yakından takip ederek, gözlemleyerek ve araştırarak kendi modellerini oluşturmuşlardır. Kraliyet Ailesi’nin de desteği ile 1969 yılında özellikle II. Dünya Savaşı gazileri için kurulmuş olan İngiltere’de “Riding for the Disabled Association – United Kingdom- RDA (İngiltere Engelliler Binicilik Derneği)”, Amerika’da “North American Riding for the Handicapped Association – NARHA (Kuzey Amerika Engelliler Binicilik Derneği)” 1993’te ise “American Hipotherapy Association-AHA (Amerikan Hipoterapi Derneği)”, 1980 yılında da “Federation of Riding for the Disabled International–FRDI (Uluslararası Engelliler Binicilik Federasyonu)” kuruldu. Uluslararası Engelli Binicilik Federasyonunun kurulmasından itibaren hippoterapi uygulama merkezlerine destekler sağlanarak dünyanın pek çok ülkesinde artarak açılmaya başladı. Engelli Federasyonu hippoterapi uygulama eğitimleri vererek uzman personellerin yetiştirilmesine katkı sağlamış sertifikalar vererek belgelendirilmiştir. Hippoterapi ile ilgilenen terapistler hippoterapi konusunda bilgilendirmiş yeni gelişen yöntem ve çalışmaları birlikte uygulamışlardır. Günümüzde yalnızca Amerika’da, Kanada’da ve İngiltere’de 1000’in üzerinde “Hippoterapi Merkezi” bulunduğu bilinmektedir. (Parlak, 2006). Atların insanlarla olan birlikteliği incelendiğinde tarih boyunca insanlara hizmet ettiği ve yanında olduğu bilinmektedir. İnsanlar içinde atların yeri ve önemi sevgisi her zaman bilinmekte ve artarak devam etmektedir. Günümüzde ise atlar kültürel, güvenlik, spor, eğitim ve sağlık amaçlı olarak insanlara hizmet ettiği açıkça görülmektedir. Atların sağlık alanında da kullanılmasıyla birlikte bireysel gelişim özelliklerini tamamlayamayan, bedensel, zihinsel, görme, işitme, dil ve konuşma kayıpları bulunan veya psikolojik rahatsızlığı olan bireylerin tedavilerinde atlar olumlu etkiler yaratarak hizmet etmektedirler. Türkiye’de hippoterapi merkezleri devlet teşvikleri birlikte artmakta olup açılan bu merkezlerde uygulama alanları hastaların uluslararası standartlarda, uzman gözetiminde rehabilitasyon ve terapi süreçlerine katkı sağlamak ve ailelerine umut olmak amacıyla kurulması hedeflenmiştir. Türkiye’de hippoterapi alanında ilk kurumsal uygulama 2004 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri Atlı Spor Eğitim Merkezi Komutanlığı (TSK ASEM) Süvari Birliği bünyesinde TSK Elele Vakfı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinin ortaklaşa yürüttüğü uzman sağlık profesyonellerinden oluşan ekip tarafından atların kullanılmasıyla birlikte uygulamalı seanslar ile başlamıştır. Bu çalışmalara başlamadan önce görev alacak terapistlere ve yer ekibine tarafımdan at ve binici eğitimi konularında kurs düzenlenmiş sertifikaları Süvari Birliği tarafından verilmiştir. İlk defa kurumsal başlayan hippoterapi uygulama çalışmalarında bireylerin tedavisinde olumlu etkiler ve gelişmeler gözlenmiş uygulayan çalışma ekibinin içerisinde bulunmam sebebiyle aileler ile yaptığım yüz yüze görüşmelerde dile getirmişlerdir. 2006 yılında Kocaeli Üniversitesi Atçılık Meslek Yüksekokulu bünyesinde hippoterapi seansları uzman personel eşliğinde başlamış olup halen devam etmektedir. Türkiye Jokey Kulübünün (TJK) katkıları ile Atla Terapi Merkezleri, 2015 yılında İstanbul Veliefendi ve Diyarbakır hipodromunda, 2017 yılında İzmir, Şirinyer, Bursa Osmangazi ve Şanlıurfa hipodromunda, 2018 yılında Elazığ ve Adana hipodromlarında açılarak hippoterapi alanında seansları uzman personel ile devam etmektedir. Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) katkıları ile 2014 yılında Malatya Sultansuyu ve Bursa Karacabey işletmelerinde ve 2015 yılında Ankara Beştepe’deki hippoterapi merkezleri açılarak terapi faaliyetlerini sürdürmektedir. 2015 yılında Türk Dünyası Vakfı ve ESOGÜ iş birliği ile yapımı tamamlanan Atlı Terapi ve Rehabilitasyon Merkezi açılışı gerçekleşmiş faaliyetlerini sürdürmektedir. 2017 yılında, atlı terapi antrenörü yetiştirilmesi amacıyla Hippoterapi Araştırma ve Uygulama Merkezi ile Türkiye Binicilik Federasyonu arasında ortak iş birliği protokolü yapılmış uzman personel yetiştirilmesi sağlanmıştır. 2018 yılında ise Hippoterapi Araştırma ve Uygulama Merkezi ile Eskişehir İl Sağlık müdürlüğü bünyesinde de protokol yapılarak uzman personellin hippoterapi alanında yetişmesi için Avrupa’nın önde gelen üniversiteleri ile birlikte eğitim ve uygulama çalışmalarını yürüten Amsterdam Autisme Academie tarafından eğitim verilmiştir. 2018 yılında Konya ilinde Selçuklu Otizmli Bireyler Eğitim Merkezi’nin (SOBE) bünyesinde hippoterapi merkezi açılmış olup faaliyetlerini yürütmektedir. Hippoterapi uygulama faaliyetleri kurumların ve özel eğitim merkezlerinin katılımı ile binicilik kulüplerinin katkı sağlaması sonucunda sosyal sorumluluk projeleri hazırlanarak hippoterapi seansları yaygınlaşmış olup çalışmalar artarak devam etmektedir. Bunun yanında bilimsel olarak ilk defa 2016 yılında Konya ilinde I. Ulusal Hippoterapi Kongresi, 2017 yılında Kocaeli ilinde II. Ulusal Hippoterapi Kongresi ve bu tarihlerden önce akademik çalışmalar, çalıştaylar yapılarak hippoterapinin gelişimine katkıda bulunulmuştur. Üniversitelerimizin Meslek Yüksek Okulları bünyesinde bulunan Atçılık ve Antrenörlüğü Programının müfredatları arasında bulunan Atlı Terapi Uygulamaları dersi öğrencilere anlatılmakta ve uygulamaları yapılarak hippoterapi alanında at antrenörlerinin saha bilinçli bir şekilde yer alması sağlanmaktadır. Bu çerçevede Genç Akademi Spor Kulübü Derneği tarafından başvurulan, Türkiye de Sağlık Bakanlığı tedavi protokolüne alınması zemininde akademik ve sosyal çalışmalar, Türkiye ağını kurma ve sürdürülebilir destek mekanizmalarının kurulmasının hedeflendiği 48 aylık “Let’s develop networks and create opportunities for Hippotherapy” isimli proje ile Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu tarafından Sağlığa Erişim başlığında desteklenmeye değer görülmüştür. Proje yürütücüsü Veteriner Hekim Cafer YILDIRIM ve proje araştırmacısı At Antrenörü Ali Ekber ÜN ile birlikte proje çalışma ekibi tarafından Türkiye de hippoterapi uygulama merkezlerinin belli standartları ile özel gereksinimli bireylerin merkezlerden yararlanması için çalışmalar yapmaktadır.

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.