TJK At’la Terapi Merkezleri

Atla terapi, atın doğal hareketlerinden yararlanılarak bireyin fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimini desteklemeyi amaçlayan tamamlayıcı bir rehabilitasyon yöntemidir. Dünyada uzun yıllardır uygulanan bu yöntem, Türkiye’de özellikle Türkiye Jokey Kulübü (TJK) tarafından yürütülen At’la Terapi Merkezleri aracılığıyla yaygınlaştırılmıştır.

TJK At’la Terapi Merkezlerinin Kuruluşu

Türkiye Jokey Kulübü, sosyal sorumluluk anlayışı çerçevesinde ilk At’la Terapi Merkezi’ni 14 Mayıs 2015 tarihinde Engelliler Haftası kapsamında İstanbul Veliefendi Hipodromu’nda hizmete açmıştır. Daha sonra Diyarbakır, İzmir Şirinyer, Bursa Osmangazi, Şanlıurfa, Adana ve Elazığ hipodromlarında yeni merkezler kurulmuştur. Günümüzde toplam yedi hipodromda ücretsiz hizmet verilmektedir.

Projenin temel amacı;

• Engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmak,
• Rehabilitasyon süreçlerine destek olmak,
• Sosyal hayata katılımlarını güçlendirmek,
• At sevgisi ve hayvan destekli terapi uygulamalarını yaygınlaştırmaktır.

2025 yılı itibarıyla merkezlerin yaklaşık 95 bin çocuğa destek verdiği belirtilmektedir.

TJK At’la Terapi Merkezlerinin Çalışma Sistemi

Başvuru Süreci

Merkezlerden yararlanabilmek için:

• Uzman hekim raporu,
• Rehabilitasyon değerlendirmesi,
• Uygunluk incelemesi,

gerekmektedir. Seanslara doktor onayı ile kabul edilen bireyler katılabilmektedir.

Uzman Kadro

TJK At’la Terapi Merkezlerinde;

• Fizyoterapistler,
• Psikologlar,
• Özel eğitim uzmanları,
• Binicilik eğitmenleri,
• Seyisler ve at bakım personeli,

bir ekip halinde çalışmaktadır. Seanslar multidisipliner yaklaşımla yürütülmektedir.

Seansların Yapısı

Hippoterapi yalnızca ata binmekten ibaret değildir. Program içerisinde;

• Ata binme,
• Atı sevme,
• Tımar etme,
• Besleme,
• At ile iletişim kurma,
• Yerde yapılan etkileşim çalışmaları yer almaktadır. Bu sayede hem fiziksel hem de psikososyal kazanımlar hedeflenmektedir.

Hippoterapide Kullanılan Atların Özellikleri

Hippoterapi atları sıradan binek atlarından farklı özelliklere sahip olmalıdır.

Fiziksel Özellikler

• Dengeli yürüyüşe sahip olmalıdır.
• Düzenli ve ritmik adım atmalıdır.
• Orta boylu ve geniş sırt yapısına sahip olmalıdır.
• Sağlıklı ve kondisyonlu olmalıdır.

Davranışsal Özellikler

• Sakin mizaçlı olmalıdır.
• Ani ses ve hareketlerden etkilenmemelidir.
• İnsan temasına alışkın olmalıdır.
• Çocuklarla güvenli çalışabilmelidir.

Eğitim Özellikleri

Hippoterapi atları;

• Özel eğitimlerden geçirilir,
• Tekerlekli sandalye, yürüteç gibi ekipmanlara alıştırılır,
• Kalabalık ve farklı uyaranlara karşı duyarsızlaştırılır.

TJK merkezlerinde kullanılan atlar da özel olarak seçilmekte ve terapi amaçlı eğitilmektedir.

Hippoterapinin Bilimsel Temelleri

Atın Hareketinin Biyomekaniği

Bir at yürüyüş sırasında dakikada yaklaşık 90-110 ritmik hareket üretir. Bu hareketler insan pelvisinin yürüyüş sırasındaki hareketlerine oldukça benzemektedir.

At üzerinde oturan birey;

• Öne-arkaya,
• Sağa-sola,
• Yukarı-aşağı olmak üzere üç boyutlu hareket uyarısı alır. Bu durum insan yürüyüşünü taklit eden nöromotor bir deneyim oluşturur.

Nörofizyolojik Etki

Atın hareketleri;

• Vestibüler sistemi,
• Proprioseptif sistemi,
• Duyu bütünleme mekanizmalarını uyarır.

Bu uyarılar sonucunda;

• Denge gelişimi,
• Postür kontrolü,
• Kas tonusunun düzenlenmesi,
• Gövde stabilizasyonu desteklenir.

Psikolojik Etki

At ile kurulan ilişki;

• Güven duygusunu artırır,
• Kaygıyı azaltır,
• Motivasyonu yükseltir,
• Sosyal iletişimi destekler.

Özellikle otizm spektrum bozukluğu olan bireylerde göz teması, iletişim ve sosyal etkileşim becerilerinde olumlu gelişmeler bildirilmektedir.

Hippoterapinin Kullanıldığı Alanlar

Hippoterapi aşağıdaki gruplarda destekleyici yöntem olarak uygulanabilmektedir:

• Otizm Spektrum Bozukluğu
• Serebral Palsi
• Down Sendromu
• Spina Bifida
• Multiple Skleroz (MS)
• İnme sonrası rehabilitasyon
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
• Öğrenme güçlükleri
• Psikososyal uyum sorunları
• Duyusal entegrasyon bozuklukları

TJK At’la Terapi Merkezleri, Türkiye’de hayvan destekli terapi uygulamalarının en kapsamlı örneklerinden biridir. 2015 yılında başlayan bu sosyal sorumluluk projesi, uzman ekipler ve özel eğitimli terapi atlarıyla binlerce özel gereksinimli bireyin rehabilitasyon sürecine katkı sağlamaktadır. Bilimsel temeli atın üç boyutlu ritmik hareketlerine dayanan hippoterapi; fiziksel gelişim, denge, koordinasyon, postür kontrolü, özgüven ve sosyal uyum üzerinde önemli destekleyici etkiler oluşturmaktadır. Bu yönüyle TJK At’la Terapi Merkezleri yalnızca bir terapi uygulaması değil, aynı zamanda toplumsal kapsayıcılığı ve engelli bireylerin yaşam kalitesini artıran örnek bir sosyal proje niteliği taşımaktadır

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.