Ödül ve cezanın fazla uygulanması atta davranış bozukluklarına sebep olmaktadır.
At eğitiminde ödül ve ceza önemli konuların başında gelmektedir. Ödül ve ceza uygulaması konusunda bilgi ve deneyim eksikliği olduğundan atlara neyin doğru neyin yanlış olduğu tam olarak anlatılamamaktadır. Bunun sonucunda da atlarda çeşitli travmalar oluşmakta ve eğitimden kaçma ya da kötü huylar edinme görülmektedir.
Atların deri kalınlıkları insan derisine çok yakın olup vücutlarının herhangi bir yerine konan küçük bir sineği bile hissederek o bölgedeki kaslarını titreterek sineği uzaklaştırmaktadır. Böylesine hassas olan bir canlıda ödül ve ceza sistemi son derece bilinçli ve ölçülü bir şekilde uygulanmalıdır. At ödül ve cezayı niçin aldığını ayırt edebilmelidir. Gereksiz ödül ve ceza atların kafasını karıştırmaktadır. Ödül ve ceza, etkili olabilmesi ve atın kafasını karıştırmaması için olayın hemen sonrasındaki ilk birkaç saniye içinde (genellikle ilk üç saniye içinde) uygulanmalıdır. Aradan zaman geçtikten sonra yapılan uygulama at için bir anlam taşımayacaktır. Atlara öğretilmiş olan bir şey ise sürekli
tekrar ederek pekiştirilmelidir. Bu pekiştirme ile atların öğrenilenleri unutmamaları ve ödül ceza sistemine alışmaları sağlanmalıdır. Ödül ve ceza denildiğinde akla ilk gelenler genellikle kamçı, şeker ya da havuç gibi besin maddeleri olmaktadır. Ancak bu yanlıştır. At eğitiminde en önemli unsur ses tonu ve beden dilidir. Yumuşak tonlu alçak sesler atları sakinleştirirken yüksek tiz sesler ise atları heyecanlandırmaktadır. Aynı şekilde ani hareketler atları korkutup panikletirken sakin davranışlar atları rahatlatmaktadır. Atla temasta olan kişilerin aynı beden dilini ve ses tonunu kullanmaları, atların kafasının karışmaması için göz ardı edilmemesi gereken bir konudur.
Aksi halde farklı davranışlar sonucu atlar kişi seçmeye başlayacaktır. “At sahibine göre kişner.” atasözü bu durumu en iyi şekilde anlatmaktadır. Atın yanında, üstünde ve uzağında yapılacak uygulamalarda eğiticilerin ata doğru zamanda ve yerinde vereceği komutlar, dokunma, konuşma, ödül (okşama gibi) veya ceza gibi tepkiler, atın kötü davranışlar kazanmadan eğitimde başarılı olması için çok önemlidir. Eğitim aşamalarında atın iş birliği içerisinde öğretileni yapmaya çalışması her zaman göz önünde bulundurulmalı ve istenileni yapması neticesinde mutlaka ödül verilmelidir. Ödül olarak sıklıkla kullanılan yem, şeker, meyve gibi atların sevdiği besinlerin verilmesinin yanında sevgi gösterilmesi ve güzel kelimeler söylenmesi de tercih edilmelidir.
Bir at için ödüller; okşama, yapılan eğitime birkaç saniyelik ara verilmesi, ağzının tadını değiştirecek miktarda sevdiği besinlerin yedirilmesi, başarılı şekilde gerçekleştirdiği bir hareketin ardından bir iki tur yedekte gezdirilerek rahatlatılması, ahırda vakit geçirilerek ve sakin bir şekilde konuşularak güven duygusunun yenilenmesi olarak örneklenebilir. Cezalandırma antrenör için en son çare olmalı ve hiçbir zaman aşırı kaba kuvvet uygulanarak ceza verilmemelidir. Ceza sistemi uygulanacaksa bu eğitim alanında gerçekleşmeli kesinlikle eğitim sonrasındaki süreçlerde (ahırda yem ya da su vermeme, atı boxda dövme vb.) devam ettirilmemelidir. Atın ısırması durumunda yüz bölgesinin elle ittirerek yüksek sesle uyarı verilmesi, çifte atması durumunda vücudunun sağrı bölgesinden ittirilerek yüksek sesle uyarı verilmesi uygulanacak cezalara örnek olarak verilebilir. Ceza denildiğinde akla ilk gelen uygulamalardan biri olan kamçı ile ilgili doğru bilinen yanlışın açıklanması gerekir. Öyle ki düşünülenin aksine kamçı, atı dövmek için kullanılan bir ceza aracı olmayıp atı eğitimde teşvik edici ve uyarıcı bir malzemedir. Kamçı istenilen bir eğitim aşamasını zorla öğretmek için tehdit edici unsur olarak ya da atı dövmek için kesinlikle kullanılmamalı, eğitimde itaatsizlik oluşmaması için istenilen hareketi sergilemediğinde uyarıcı olacak şekilde kullanılmalıdır.
Ödül ve cezanın fazla uygulanması atta davranış bozukluklarına sebep olmaktadır. Bu davranış bozukluklarının en başında ödülün fazla verilmesi sonucu ısırma, cezanın fazla verilmesi sonucu ise şaha kalkma ve çifte atma gelmektedir. Ata ödül olarak elle sürekli yiyecek yedirmek, birçok kişi tarafından güzel bir iletişim şekli olarak düşünülmesine karşın bu durum atın uzatılan her eli besin sanarak ısırma huyu geliştirmesine, diğer atların besin verilen atı kıskanarak hırçınlaşmalarına ve grup arasında kavgalar çıkmasına sebep olmaktadır. At eğitim aşamalarından herhangi birini yapmak istemiyorsa antrenör atı zorlamadan bunun sebeplerini aramalıdır. Örnek olarak bir at başlığı kafasına taktırmak istemiyorsa bunun nedenleri; başlığın ata ait olmaması, başlığın atın kafasına uygun ölçüde olmaması, ağız içi ya da dudak yırtmaçlarının yara olması, bir gün önce yapılan eğitimde ya da sevk etme sırasında ağzının acıması olabilmektedir. Örnekte de görüldüğü üzere at herhangi bir eğitim uygulama aşamasını yapmak istemiyorsa sorunun iyi analiz edilerek kısa sürede çözülmesi gerekmektedir. Aksi halde at o gün ki eğitimi yapmak istemeyecek, eğitimden kaçacak ya da eğitimi zorla yerine getirmiş olacaktır.
At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.
YORUMLAR