Tırnak Bakımı

Çalışan ve koşan atların tırnakları, taş ve toprakla temas sonucu aşınır. Koşum ve yarış atları için önemli bir organ olan tırnak, etle ve içindeki üçüncü parmak kemikle kaynaşmış ve belli bir denge sağlanmıştır. Yıpranan ve aşınan tırnak, canlı kısmı sayesinde tekrar sürerek yeni tırnak dokusunun oluşumunu sağlar. Doğada serbest yaşayan atlarda tırnaklar belli ölçülerde aşınır ve ürerler, böylece at anatomisine uygun olarak dengede kalırlar. Tırnak dengesi bozulursa, atın amudiyet bozuklukları ortaya çıkar, ki bu da kas gerilmelerine ve kemik eğrilmelerine neden olabilir. Tırnak, katı, esnek ve boynuz benzeri bir maddedir. Tırnak dokusunda sinirler bulunmaz, duygusal kısımlar içeridedir. Her ırka göre değişiklik gösterir; bazıları sert, bazıları yumuşak, bazıları ise kuru ve gevrektir. Tırnak sağlığı atın beslenmesiyle de yakından ilişkilidir. Özellikle çinko, fosfor, kalsiyum ve vitamin eksikliklerinde tırnak kalitesi çabuk bozulur, bu da atın görev yapmasını engeller. Bu nedenle atın beslenmesinin yakından takip edilmesi ve mineral madde eksikliklerinde hemen önlem alınması çok önemlidir.

Normal olarak bir tırnağın tüylü deriden ayrılarak alt kenara kadar sürmesi, kasnağın alın kısmında 10-12 ay, yanlarda 7-8 ay, ökçelerde ise 5-6 ay sürer. Taban ve mayada taze tırnağın yetişmesi 1,5-2 ayda tamamlanır. Tırnak bakımında ilk yapılması gereken tırnağın gözle muayeneden geçirilmesidir. Böylelikle tırnak çatlakları, çürümeleri ve amudiyet bozuklukları ortaya çıkarılır veya erken teşhis edilir. Elle muayenede tırnağın harareti, ağrısı ve tırnak hassasiyeti gözlenir. Bu muayeneler sonucu hastalık varsa veteriner kontrolüne gidilir. Nallarda bir hata varsa hemen nalbanta götürülerek, nallanması, kayarının yapılması sağlanır, çürümelerin ve kurumaların önlenmesi için tırnaklar daima temiz tutulmalıdır. Tırnakların temiz bir halde bulundurulması için atın yeri düz, yatağı temiz ve kuru olmalıdır. Altı idrarlı ve yaş bırakılırsa, idrarın içindeki amonyak mayayı tahrik ederek çürümesine sebep olabilir. Yazın tırnak kuruyacağından, çalışmalardan sonra tırnaklar yıkanarak temizlenmeli ve her tarafı tırnak yağı ile yağlanarak bakımı yapılmalıdır. Bu işlem haftada üç dört defa tekrarlanmalıdır. Tırnaklarda görülen en ufak bir kusur vakit kaybedilmeden düzeltilmelidir. Hayvan hareketsiz bırakılmamalı, maya demiri ile tırnaklar temizlenmelidir. Maya ve maya çürükleri arada bir katranlanmalıdır. Tırnakların korunmasında en etkili yöntem atın nallanmasıdır.

Nallama: Tırnağın deformasyonunu önlemek ve direnci artırmak amacıyla tırnağa nal çakılmasına nallama denir. Nallama soğuk ve sıcak çakım olmak üzere iki şekilde yapılır. Nallama yapılırken tırnak açılarının normal olmasına dikkat edilmelidir. Ölçüm goniometre ile yapılır. Nallama işlemi bütün atlarda 45-60 günde bir tekrarlanır. Eğer tırnak büyümüş, nal tırnak içine gömülmüş, perçinler dışarı çıkmış, tırnak içinde dökülme ve peynirlenme görülmüşse ve nallar bozulmuşsa nallama yapılmalıdır. Nallama yapılırken tırnağın nala değil, nalın tırnağa uydurulmasına özen gösterilmelidir.

Kayar: Tırnaklardaki deformasyonların kesilip düzeltilmesinden sonra aynı nalların tekrar çakılmasına kayar denir. Kayar olacak atın eski nallarının yarıdan fazlasının aşınmamış olması lazımdır. Kayar yapılacak tırnaklar aynı çakımda olduğu gibi muntazam ve itina ile yontulması gerekmektedir. Kayar olarak çakılacak nalların dıştan veya içten eskimesi durumunda nallar sağ veya sol yer değiştirerek çakılmaz, yeni nal kullanılır. Kayar yapımında amaç, aşınmamış nalların atılmaması ve tasarruf sağlanmasıdır. Kayar nallamalarında süre 30-45 gündür. Kayar olarak çakılacak nallar bir sonraki çakımda mutlaka değiştirilmelidir. Binilmeyen taylar ile arazide serbestçe dolaşan damızlık atlar genelde nallanmazlar. Bu gibi nalsız atların tırnakları sık sık gözden geçirilmeli, aşınmaları düzenlemek maksadıyla kesilmeli ve törpülenmelidir.

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.