Acil Durum ve At Tahliye Planı

At işletmelerinde acil durum planının temel amacı; deprem, yangın, sel, fırtına, yıldırım, aşırı hava koşulları, yapı hasarı, elektrik arızası ve benzeri olaylarda insan ve atların can güvenliğini sağlamak, paniği azaltmak ve atları güvenli bölgeye sistematik biçimde tahliye etmektir.

Planın Temel İlkeleri

Acil durumda temel öncelik sırası:

İnsan güvenliği → Acil yardım çağrısı → Tehlikenin kontrolü → Atların tahliyesi → Yaralıların değerlendirilmesi → Güvenli barınma ve bakım

Atların kurtarılması sırasında personelin hayatı tehlikeye atılmamalıdır.

Acil Durum Ekip Organizasyonu

Her işletmede önceden görev dağılımı yapılmalıdır.

Atların Acil Durum Kimliklendirmesi

Her at için kolay ulaşılabilir bir Acil Durum At Bilgi Formu bulunmalıdır.

Formda:

• Atın adı,
• Mikroçip/kimlik numarası,
• Yaşı,
• Cinsiyeti,
• Irkı,
• Sahibinin adı ve iletişim bilgileri,
• Veteriner hekimin iletişim bilgileri,
• Önemli sağlık bilgileri,
• İlaç/alerji bilgileri,
• Özel davranış özellikleri,
• Tahliyede dikkat edilmesi gereken hususlar yer almalıdır. Ahırdaki atların listesi ayrıca yedeklenmiş dijital ve basılı olarak tutulmalıdır.

Tahliye Güzergâhlarının Belirlenmesi

Her ahır için en az:

• Birincil tahliye yolu
• Alternatif tahliye yolu belirlenmelidir.

Tahliye yolları:

• Açık,
• Aydınlatılabilir,
• Kaygan olmayan,
• Engellerden arındırılmış,
• Atların geçişine uygun genişlikte olmalıdır. Tahliye güzergâhları kapı ve koridorların üzerine açık ve kolay görülebilir işaretlerle gösterilmelidir.

Güvenli Toplanma Alanı

Tahliye sonrasında atların götürüleceği Acil Durum Toplanma Alanı önceden belirlenmelidir.

Alan:

• Yangın ve duman kaynaklarından uzak,
• Sel riski bulunmayan,
• Yıkılabilecek yapılardan uzak,
• Elektrik hatlarından uzak,
• Atların kaçmasını önleyecek şekilde kontrol edilebilir,
• Araç ve veteriner ekiplerinin ulaşabileceği bir yerde olmalıdır. Mümkünse ikinci bir alternatif toplanma alanı da belirlenmelidir.

Acil Durum Ekipmanı

Tahliye ekipmanları sürekli erişilebilir bir yerde tutulmalıdır.

Temel ekipman

• Yular,
• Kurşun ipleri,
• Yedek yularlar,
• Battaniye,
• İlk yardım çantası,
• El fenerleri,
• Yedek piller,
• Reflektif yelekler,
• Eldiven,
• Kesici alet,
• Su kovaları,
• İçme suyu,
• Geçici çit ekipmanı,
• Telefon ve powerbank,
• Yangın söndürücüler,
• Taşıma ve nakliye ekipmanları.

Acil durum ekipmanları kilitli ve ulaşılamaz dolaplarda tutulmamalıdır.

Yangın Tahliye Prosedürü

Yangında zaman en kritik faktördür.

Uygulama

Yangını fark eden kişi:

1. Alarm verir.
2. İtfaiyeye haber verilmesini sağlar.
3. Tesis sorumlusuna bilgi verir.
4. Güvenli tahliye başlatılır.
5. Atlar önceden belirlenen güzergâhtan çıkarılır.
6. Atlar toplanma alanına götürülür.
7. Tahliye edilen atların listesi kontrol edilir.

Atların yangın sırasında başıboş bırakılması, kaçma ve trafik kazası riskini artırabileceğinden mümkün olduğunca engellenmelidir. Ancak yangın hızla ilerliyorsa personelin hayatını tehlikeye atarak atları kurtarmaya çalışması kabul edilemez.

Deprem Tahliye Prosedürü

Deprem sırasında öncelikle personel kendi güvenliğini sağlamalıdır.

Sarsıntı sona erdikten sonra:

1. Elektrik, gaz ve diğer tehlike kaynakları kontrol edilir.
2. Ahırların yapısal güvenliği değerlendirilir.
3. Yaralı atlar belirlenir.
4. Hasarlı alanlardan uzak durulur.
5. Gerekiyorsa atlar güvenli toplanma alanına tahliye edilir.
6. Veteriner desteği sağlanır.
7. Atların tamamı sayılır.

Hasar görmüş ahırlara tekrar giriş yapılmamalıdır.

Sel Tahliye Prosedürü

Sel riski bulunan işletmelerde tahliye su yükselmeden önce başlatılmalıdır.

Atlar:

düşük kotlu alanlardan → yüksek ve güvenli alana

taşınmalıdır.

Akıntılı suya at sokulmamalıdır.

Tahliye güzergâhları daha önceden belirlenmeli ve yağışlı dönemlerde düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Fırtına ve Yıldırım Prosedürü

Fırtına öncesinde:

• Açık manej çalışmaları durdurulmalı,
• Atlar güvenli alanlara alınmalı,
• Uçabilecek nesneler sabitlenmeli,
• Kapılar kontrol edilmeli,
• Çatı ve tente sistemleri incelenmeli,
• Elektrikli ekipmanlar kontrol edilmelidir. Yıldırım riski yüksekse açık alanda atlarla bulunulmamalıdır.

Atların Tahliye Sırası

Tahliye sırasında bütün atların aynı anda çıkarılması her zaman güvenli değildir.

Öncelikle:

1. Sakin ve kolay yönlendirilebilen atlar,
2. Acil tehlike altında bulunan atlar,
3. Özel bakım gerektiren atlar,
4. Panik davranışı gösteren veya tahliyesi zor atlar için uygun bir sıra belirlenebilir.

Ancak yangın gibi hızla ilerleyen olaylarda tahliye sırası beklenmemeli, en yakın ve güvenli çıkış kullanılmalıdır.

Panikleyen Atın Tahliyesi

Panik halindeki at:

• Zorla köşeye sıkıştırılmamalı,
• Bağırılarak yönlendirilmemeli,
• Kuyruğundan tutulmamalı,
• Önüne geçilerek yolu kapatılmamalı,
• Gereksiz sayıda personelle çevrelenmemelidir.

Mümkün olduğunca sakin, deneyimli ve atı tanıyan bir personel tarafından yönlendirilmelidir. Atın kaçış yönünde insan bulunmamalıdır.

Tahliye Sonrası Kontrol

Toplanma alanında her at için kontrol yapılmalıdır.

Kontrol edilecek hususlar:

• Atın kimliği,
• Yaralanma,
• Kanama,
• Topallık,
• Solunum,
• Nabız,
• Bilinç ve davranış,
• Susuzluk,
• Şok belirtileri,
• Yem ve su ihtiyacı. Şüpheli durumlarda veteriner hekime başvurulmalıdır.

At Sayım Sistemi

Tahliye sonrasında At Sayım Çizelgesi kullanılmalıdır.

Örnek:

Bu sistem sayesinde kayıp veya içeride kalmış at olup olmadığı hızlı şekilde belirlenebilir.

Tahliye Tatbikatları

Plan yalnızca yazılı olarak hazırlanmakla kalmamalıdır.

Belirli aralıklarla:

• Yangın tahliyesi,
• Deprem tahliyesi,
• Sel tahliyesi,
• Gece tahliyesi tatbikatları yapılmalıdır.

Tatbikat sonrasında:

• Tahliye süresi,
• Personel performansı,
• Atların davranışları,
• Kullanılan ekipman,
• Karşılaşılan sorunlar kayıt altına alınmalı ve plan güncellenmelidir.

Acil Durum Duvar Panosu

Ahır veya işletmenin kolay görülebilen bir bölümünde şu bilgiler bulunmalıdır:

ACİL DURUM

112 – Acil Çağrı Merkezi
İtfaiye
Veteriner Hekim
Tesis Sorumlusu
At Tahliye Sorumlusu
Toplanma Alanı
Alternatif Toplanma Alanı
Ana Tahliye Güzergâhı
Alternatif Güzergâh

Ayrıca pano üzerinde tesis krokisi, ahırlar, yangın söndürücüler, acil çıkışlar, elektrik/gaz kesme noktaları ve toplanma alanı gösterilmelidir.

Temel İlke

“Önceden planla, sakin kal, güvenli tahliye et, sayım yap, veteriner kontrolü sağla.”

Başarılı bir at tahliye sistemi; yalnızca atları ahırdan çıkarmaktan ibaret değildir. Riskin önceden belirlenmesi, personelin görevlerinin net olması, tahliye yollarının açık tutulması, atların kimliklendirilmesi, güvenli toplanma alanlarının belirlenmesi ve düzenli tatbikat yapılması sistemin temelini oluşturur.

Ali Ekber Ün

At Bilimleri Dergisi İmtiyaz Sahibi.