İki yaşlı tayımızda büyüme devam etmektedir.
Atlardaki bütün olumsuz davranışların nedeni; insanlardan gördükleri kötü muamele sonucu yaşadıkları travmadır. Hiç bir at doğuştan kötü huylu değildir. İnsanların zorbaca ve acı veren davranışları ile bilinçsizce yapılan baskı ve zorlamalar, atların kötü huy sahibi olmasına ve tesis edilmiş / edilecek güven ortamının tamamen ortadan kalkmasına neden olmaktadır. Atlarla birlikte bir şeyler yapılacaksa öncelikle onun güvenini kazanmak şarttır. Bir atın bizi lider olarak kabul etmesi için önce bize güven duyması ve bizim de bu kazanılmış güvenin kaybolmaması için çok dikkatli olmamız gerekir. Atçılığa gönül vermiş duayen at sahibi Özdemir ATMAN’ın dediği gibi ‘’tay büyüyen bir çocuk gibidir.’’ Bunun için sabır emek ilgi göstermek ve bilgi sahibi olmak gerekiyor. At gibi düşünmeyi öğrenmeliyiz, şayet at verilen bir komutu, istenilen bir işi yapmıyorsa hatayı önce kendimizde aramalıyız. Karşılıklı zıtlaşma gittikçe artan çözümsüzlükleri beraberinde getirir. Unutulmaması gereken en önemli faktörlerden biri at yarışlarının başrol oyuncuları olan atların, birer canlı olduğudur. Atlarında da insanlar gibi psikolojileri vardır ve aynı insanlar gibi yaşadıkları ortamdan veya etkileşimde bulundukları insanlardan hoşlanır veya hoşlanmazlar. Eğer bir at bulunduğu ortamdan ve insanlardan hoşnut değilse bu durum davranışlarına yansır ve performansı üzerinde olumsuz etki yaratır. Biz insanların nasıl ki bir günü diğer bir günü ile aynı olmuyorsa, aynı şekilde bir atın da bir günü ile diğer günü aynı olmayabilir. Çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkabilir,(gazı olur, ağrısı olur, ters yatmıştır, ayağını çarpmıştır, yem yemez v.b.) fakat atların konuşabilme gibi bir özellikleri olmadığından bu dertlerini anlatabilmelerine imkân yoktur. Antrenörü ve seyisi tarafından bu tip sorunları fark edilemeyen bir atın, o gün koşacağı yarışta başarılı olabilme şansını siz tahmin edin. Bir İngiliz tayının hipodroma ilk geldiği günden ilk yarışına yaşadığı fiziksel gelişmesi fizyolojik değişimler beslenmesi aşağıda anlatmaya çalışacağım.
BESLENMESİ:
Atlar Bir Yaşa Ulaştığında; İyi bir büyüme, Vücut şekli optimum düzeyde ayaklar gelişimini tamamlamış durumdadır. Ata verilecek rasyonun yarısı kaba yarısıda konsantre yem olmalıdır.. Konsantre yem yaklaşık % 16-18 ham protein kapsarken kaba yemler % 10 ham protein içermelidir. Performans atları CA’nın % 2-2.5’i kadar her gün kuru yem almalıdırlar. Tahıllar gibi yüksek enerjili yemler hafif çalışma veya dinlenme günlerinde sözü edilen bu günden önceki gece 1/3 oranında azaltılır. Azaltılan miktar kadar iyi kalitede kuru ot, yonca kuru otu ve çayır kuru otu karışımları verilmelidir. Eğer at hazırlanan rasyonu tüketmiyorsa konsantre yem arttırılır ve CA’nın % 0.25’ine (250 g/100 kgCA) kadar kuru ot azaltılır. Tayın fosfor ihtiyacını dengeli olarak karşılamak için yüksek düzeyde yonca içeren rasyonlara ek olarak buğday kepeği akşam öğününden sonra 240 g verilebilir.
BÜYÜMEDE ENERJİ İHTİYACI:
• SE= (4.81 + 1.17 x Y – 0.023 Y2 ) x GCAA
Y: hayvanın yaşı ay GCAA: günlük canlı ağırlık artışıdır.
• ENERJİ YETERSİZLİĞİNDE; Taylarda büyüme yavaşlar veya durur. Ağırlık kaybı, ve form düşüklüğü, aşırı yorgunluk meydana gelir. İç organlarda atrofi ve yağ dokuda azalma görülür.
• ENERJİ FAZLALIĞINDA; Ata yağlanma oluşur. Performansı düşer. Genç hayvanlarda çeşitli iskelet bozuklukları ortaya çıkar.
Beslemede Dikkat Önemli Kurallar :
1. Kaliteli yemler verilmeli
2. Hayvana verilen rasyonun dengeli olmalı
3. Ani rasyon değişikliklerinden kaçınılmalı
4. Laktasyonda ve büyüme döneminde olan atlarda protein ve mineral yüksek olmalı
5. Kaba yemin rasyondaki ağırlığı % 50 olmalı
6. Küflü donmuş yem verilmemeli
7. Yemin ve suyun temiz olması sağlanmalı
8. Elden yem yedirmemeli ki bu durum kemirmeye neden olabilir
9. Büyüyen ve laktasyonda olan atlara daha ziyade baklağil otları verilmeli yada baklağil otları verilmeli
10. Yemle yeterince Ca ve P verilemeli
11. Atlarda diş kontrolü mutlaka yapılmalı
12. Konsantre yemlerin çok inceltilmemesi gerekir.
13. Ata verilen su temiz ve serin olmalı
14. Çalışma yapacaksa çalışmaya çıkmadan en az 2 saat önce yemini tamamen bitirmiş olmalı veya çalışmadan gelmiş atlara en az 2 saat sonra yem verilmeli
15. Genelde atlar günde iki kez yemlenmeli, çok sıkı çalışan atlara da ise bu sayı 3’e çıkarılmalı
16. Terli ve egzersizden yeni gelmiş atlara hemen su verilmemeli
17. Ahırda kalan atlara sürekli egzersiz yapılmalıdır.
FİZİKSEL GELİŞİMİ VE FİZYOLOJİSİ:
İki yaşlı tayımızda büyüme devam etmektedir. Fiziksel aktivite atta ekstra bir stres oluşturur ve atın vücut sistemleri artan iş yüküne karşı fizyolojik yanıt ve adaptasyon oluşturur. İdmanlar sonunda atlar bir tecrübe (günlük iş) veya yarışta lüzumsuz efor sarf etmezler. Yapacağı iş için ancak lüzumu kadar efor sarf eder. Bu da muntazam (ölçülü) olur. Çalışmanın intizam ile (ölçülü) olması iki sonuç verir. Evvela at, lüzumu kadar enerji sarf eder, yorulmaz. İkinci olarak muntazam çalışma, adalelerin gelişmesini, büyüyüp kuvvetlenmesini, fazla yağların erimesini sağlar. Koşularda, bir atın en çok ayakları ve ciğerleri çalışır. Ayaklar sağlam bir şekil alır. Zaten bozuk ayaklı at yarış yapamaz. Çalışmalar ve yarışlarla ciğerlere giren hava (oksijen) miktarı çoğalır. Kalp ve damarlar kuvvetlenir. Kalp hacminin artması, nabzın düşmesi, kılcal damar sayısının artması, enzimlerin artışı gibi değişimler olur Antrenman programı sona erdikten 3-4 ay sonra dahi at hiç egzersiz yapmasa da oluşan değişiklikler devam eder. Kaslardaki değişimler 2 haftalık bir antrenmanla görülür. Kaslara oksijen akışı dinlenim durumuna göre 30 kat artar. Maksimal egzersizde bu 40 katına ulaşır. Adeta, atın üçüncü devirde (bir yaş ile yerling devri arası) olduğu gibi bazı kemiklerin bitişip kaynaşmasını hatırlatır. Kemikleşme istidadı çoğalır. Kalça uzar, uyluk yükselir, göğüs genişler ve meyilli bir hal alır. Atın boyu yaklaşık 20 cm. yükselir. Kaba ve kalın nesil azalmış, cilt incelmiştir.
At Bilimleri Dergisi Köşe Yazarı
YORUMLAR